Biết Đặt Câu Hỏi Đúng, Mới Thoát Khỏi Ma Trận

01. CÂU HỎI SAI CÓ THỂ GIAM MỘT NGƯỜI TRONG NHIỀU NĂM

Trong business, một CEO hỏi:

“Làm thế nào để bán được nhiều hơn, tăng doanh thu, mở rộng thị phần?”

Marketing lập campaign.

Sales tăng incentive/commission.

Trade chạy promotion.

Agency nghĩ big idea/Activation/IMC.

Ngân sách quảng cáo tăng.

Nhưng đôi khi, câu hỏi đúng phải là:

“Tại sao khách hàng chưa muốn mua?”

Một câu hỏi tìm cách ép thị trường mua hàng.

Một câu hỏi tìm sự thật phía sau hành vi tiêu dùng mua sắm của khách hàng.

Đó là khác biệt giữa làm nhiều hơn và nghĩ đúng hơn.

Tôi đã từng chứng kiến những doanh nghiệp tiêu rất nhiều tiền để giải quyết một vấn đề lập đi lập lại trong nhiều năm …

vốn không phải là bản chất thật của vấn đề.

 

02. TRONG SỰ NGHIỆP CŨNG VẬY

Có một thời điểm, khi sự nghiệp không như ý, tôi từng hỏi:

“Tại sao người ta không nhìn thấy giá trị của mình?”

Câu hỏi ấy nghe rất chính đáng.

Nhưng nó đặt mình vào vị trí của nạn nhân.

Sau này tôi đổi thành:

“Tôi đang thiếu điều gì để người khác không thể bỏ qua giá trị của mình?”

Câu hỏi thứ hai khó chịu hơn.

Nhưng nó có sức mạnh.

Bởi câu hỏi thứ nhất khiến tôi chờ người khác thay đổi.

Câu hỏi thứ hai buộc tôi phải thay đổi chính mình.

Đó là lúc tôi hiểu một nguyên tắc rất quan trọng của leadership:

Người trưởng thành không hỏi “Ai có lỗi?” trước.

Họ hỏi “Tôi có thể làm gì tiếp theo?”

 

03. ĐAU KHỔ CŨNG CÓ MỘT CÁI BẪY

Có những giai đoạn cuộc đời tôi không hề dễ chịu.

Có những thứ mất đi.

Có những người rời đi.

Có những lựa chọn tưởng đúng nhưng cuối cùng lại sai.

Có những thời điểm nhìn lại thành quả nhiều năm mà thấy:

“Ủa… mình vừa đi đâu vậy?”

Và tất nhiên, con người thường bắt đầu bằng:

“Giá như…”

Giá như tôi đừng tin.

Giá như tôi đừng chọn.

Giá như tôi đừng làm.

Giá như người kia khác đi.

Nhưng sống quá lâu trong chữ “giá như”, ta sẽ xây cả một căn nhà trong quá khứ.

Phật pháp gọi đó là sự bám chấp.

Còn dưới góc nhìn quản trị, tôi gọi nó đơn giản hơn:

Đó là dùng năng lượng hiện tại để giải quyết một dữ liệu đã không thể thay đổi.

Vậy nên tôi học cách hỏi:

“Chuyện này đang dạy tôi điều gì?”

Thay vì:

“Tại sao chuyện này lại xảy ra với tôi?”

Một câu hỏi tìm người để trách.

Một câu hỏi tìm bài học để trưởng thành.

 

04. LÃNH ĐẠO GIỎI KHÔNG PHẢI LÀ NGƯỜI BIẾT HẾT

Ngày còn trẻ, tôi từng nghĩ một người lãnh đạo giỏi phải là người bước vào phòng họp và có ngay câu trả lời.

Càng làm lâu, tôi càng thấy:

Lãnh đạo càng lớn, càng phải biết mình không biết.

Một CEO giỏi không nhất thiết hỏi:

“Phương án nào tốt nhất?”

Họ có thể hỏi:

“Chúng ta đang giả định điều gì?”

“Nếu giả định này sai thì sao? Liệu đâu là bản chất của vấn đề?”

“Điều gì chúng ta chưa nhìn thấy?”

“Nếu đối thủ thông minh hơn chúng ta nghĩ thì sao?, Nếu đối thủ có cơ chế cạnh tranh độc quyền thì chúng ta làm gì”

“Chúng ta đang giải quyết nguyên nhân hay chỉ đang chữa triệu chứng?”

Đó là lúc leadership chuyển từ:

“Tôi có câu trả lời.”

sang:

“Tôi biết cách tìm ra câu hỏi mà cả đội cần trả lời đúng bản chất gốc rễ của vấn đề chứ không phải phần ngọn.”

Và đó mới là năng lực lãnh đạo thực sự.

 

05. CÓ MỘT CÂU HỎI ĐÃ THAY ĐỔI CÁCH TÔI NHÌN VỀ CUỘC ĐỜI

Không phải: “Tại sao cuộc đời đối xử với tôi như vậy?”

Mà là: “Tôi đang nhìn cuộc đời này từ đâu?”

Bởi cùng một thất bại.

Có người nhìn thấy: mất mát.

Có người nhìn thấy: bài học.

Có người nhìn thấy: cơ hội tái cấu trúc cuộc đời.

Sự kiện giống nhau.

Nhưng câu hỏi khác nhau.

Và rồi…

một cuộc đời khác nhau.

Đó cũng là điều tôi học được từ Phật pháp: "Không phải mọi thứ xảy ra đều nằm trong quyền kiểm soát của ta. Nhưng chúng ta hoàn toàn có quyền kiểm soát và thay đổi hành vi - cách chúng ta phản ứng trước mọi chuyện theo nhận thức của ta, chính cách chúng ta phản ứng khác nhau sẽ quyết định đến kết quả khác nhau".

 

06. ĐỪNG NHẦM LẪN “ĐI NHANH” VỚI “ĐI ĐÚNG”

Tôi từng rất thích tốc độ.

Làm nhanh.

Quyết nhanh.

Tăng trưởng nhanh.

Thành công nhanh.

Nhưng trải qua đủ nhiều thăng trầm, tôi nhận ra một sự thật khá buồn cười:

Có những người chạy rất nhanh… chỉ để phát hiện mình đang chạy sai hướng. Buồn cười ha!

Trong business, strategy không phải chỉ là:

“Chúng ta sẽ làm gì?”

Mà trước đó phải hỏi:

“Chúng ta có thực sự nên làm việc này không?”

Trong cuộc sống cũng vậy.

Không phải cứ có thêm tiền là tốt. Mà đôi khi bớt đi là đủ là tốt.

Không phải cứ có chức vụ cao là thành công.

Không phải cứ được nhiều người công nhận là mình đang sống đúng.

Đôi khi câu hỏi quan trọng nhất là:

“Nếu đạt được tất cả những thứ tôi đang theo đuổi, tôi có thực sự hạnh phúc không?”

Nếu câu trả lời là “không biết”…

Có lẽ đã đến lúc dừng lại. Để nhìn sâu, nghĩ kĩ.

 

07. MA TRẬN NGUY HIỂM NHẤT LÀ MA TRẬN DO CHÍNH MÌNH TẠO RA

Không phải ông sếp.

Không phải đối thủ.

Không phải thị trường.

Không phải người làm trái tim ta tan nát.

Không phải nền kinh tế.

Không phải hoàn cảnh.

Những thứ đó có thể làm cuộc đời khó khăn hơn.

Nhưng thứ giữ chúng ta ở lại lâu nhất thường là: niềm tin cũ, góc nhìn cũ và những câu hỏi cũ.

Ta cứ hỏi:

“Bao giờ họ thay đổi?”

“Bao giờ cuộc đời tốt hơn?”

“Bao giờ tôi được công nhận?”

“Bao giờ tôi thành công?”

Trong khi có lẽ câu hỏi nên là:

“Tôi cần trở thành người như thế nào để không còn phụ thuộc vào những điều đó?”

Đây là điểm mà business, leadership và Phật học gặp nhau:

"Thay đổi bắt đầu từ nhận thức.

Nhận thức bắt đầu từ một câu hỏi."

 

VÀ ĐÂY LÀ 5 CÂU HỎI CHÚNG TA HÃY LUÔN TỰ NHẮC NHỚ:

Khi gặp một vấn đề lớn, chúng ta hãy tự hỏi:

1. Vấn đề bản chất thật sự của chuyện này là gì?
2. Tôi đang giả định điều gì mà chưa kiểm chứng?
3. Có góc nhìn nào tôi đang cố tình không muốn nhìn, đang muốn né tránh đối diện?
4. Điều gì nằm trong quyền kiểm soát của tôi, thay vì đợi người khác thay đổi, chúng ta hãy thay đổi chính mình vì chỉ có những việc này chúng ta mới có quyền kiểm soát?
5. Nếu bỏ hết sợ hãi, sĩ diện và cái tôi sang một bên — tôi sẽ chọn điều gì?

 Câu thứ năm thường là câu khó nhất.

Bởi đôi khi chúng ta không thiếu trí tuệ.

Chúng ta chỉ thiếu can đảm để nhìn vào bản chất sự thật.

VÀ CÓ LẼ…

Sau rất nhiều năm làm kinh doanh, quản trị, marketing, đứng lớp và cũng tự mình đi qua những đoạn đời không mấy dễ chịu…

Tôi không còn quá ám ảnh với việc phải có một cuộc đời hoàn hảo.

Tôi chỉ muốn mỗi lần đứng trước một ngã rẽ…

mình đủ tỉnh để hỏi đúng câu hỏi.

Một câu hỏi sai có thể khiến bạn đi sai nhiều năm.

Một câu hỏi đúng có thể thay đổi cả hướng đi của một đời người.

Và đôi khi…

"CÁNH CỬA THOÁT KHỎI MA TRẬN KHÔNG HỀ BỊ KHOÁ.

CHÚNG TA CHỈ ĐỨNG TRƯỚC NÓ QUÁ LÂU

VÌ CỨ HỎI SAI CÁCH ĐỂ MỞ"

Nếu hôm nay bạn đang mắc kẹt trong một vấn đề nào đó — sự nghiệp, tiền bạc, kinh doanh, tình cảm hay chính bản thân mình…

Đừng vội hỏi: “Tôi phải làm gì?”

Hãy ngồi xuống một chút.

Và hỏi:

“Tôi đang đặt sai câu hỏi nào?, Liệu tôi đã dám nhìn thẳng vào bản chất sự việc chưa hay vẫn đang né tránh”

Biết đâu…

thứ cần thay đổi không phải là cuộc đời.

Mà là câu hỏi bạn đang dùng để nhìn cuộc đời. Chính góc nhìn thay đổi sẽ quyết định cách chúng ta thay đổi câu hỏi.

Đời Thay Đổi - Khi Ta Thay Đổi.